banner23

İran’da yaşananları anlamak için 6 soru

İran'da benzin fiyatının bir günde yüzde 300 zamlanması, ekonomik sorunlarla mücadele eden halkı sokaklara döktü. Göstericiler birçok kentte petrol istasyonları, banka şubeleri ve polis araçlarını ateşe verirken, Tahran ve Kirmanşah'ta 5 emniyet görevlisi öldürüldü.

Dünya 19.11.2019, 16:55 19.11.2019, 16:59
İran’da yaşananları anlamak için 6 soru

İran'da benzin fiyatının bir günde 3 katına çıkarılması, ekonomik sorunlarla mücadele eden halkın sokaklara inmesine neden oldu.

Zam kararı başkent Tahran başta olmak üzere Tebriz, Meşhed, Ahvaz, Sircan, İsfahan, Şiraz, Kum, Yezd, Kirmanşah ve Kereç gibi kentlerde tepkiyle karşılandı.

Petrol istasyonları ve polis araçları ateşe verildi

Gösteriler sırasında birçok kentte petrol istasyonları ve polis araçları ateşe verildi. Tahran yönetimi, protestoların büyümesi üzerine ülke genelinde internet erişimini kesti.

İran'da halkı sokaklara döken benzin zammıyla ilgili gelişmeleri özetleyen 6 soru ve cevapları şöyle:

1 - İran'da gösteriler nasıl başladı?

İran'da 15 Kasım Cuma günü benzin fiyatlarına yüzde 300 zam yapıldığı açıklandı.

İran Ulusal Petrol Ürünleri Dağıtım Şirketinin açıklamasına göre, benzinin litre fiyatı, devlet tarafından bir ay içinde sübvanse edilen 60 litreden fazla alınması halinde 1000 tümenden (50 kuruş) 3 bin tümene (1,5 lira) çıkartıldı. Sübvanse kapsamındaki 60 litreye kadar benzinin fiyatı da 1500 tümen oldu.

Zam kararının sabah saatlerinden itibaren ülke genelinde yayılmasıyla ilk protesto gösterileri Ahvaz, Meşhed ve Sircan kentlerinde görüldü.

2 - Benzin zammına İranlı siyasetçilerin tepkileri ne oldu?

Benzin zammı İranlı siyasetçiler arasında da tartışma konusu oldu.

Muhafazakar kesim başta zam kararından Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'yi sorumlu tutarken, reformistler konunun meclise getirilmemesinden şikayet etti.

İran Meclisindeki reformist Ümit Grubu, zam kararının mecliste görüşülmesi için yasa teklifi hazırlığındayken, ülke lideri Ali Hamaney'in 17 Kasım Pazar günü zam kararını desteklediğini açıklaması, reformistlerin tekliflerini geri çekmesine neden oldu.

Hamaney’in desteği muhalafeti susturdu

Hamaney'in açıklamasının ardından muhafazakarlar Ruhani'yi suçlamaktan geri durdu. Halbuki muhafazakar siyasetçi Mehrdad Bezerpaş, 7 Kasım'da Beheşti Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada, Ruhani hükümetinin benzin fiyatlarını arttırma kararı aldığını öne sürmüştü. Hükümet üyeleri ise söz konusu iddiayı yalanlamıştı.

İran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii ise Cumhurbaşkanı Ruhani'nin zam kararını uygulamaya koyarak ülke çıkarları için kendisini feda ettiğini söyledi. Rebii, zam kararının devletin üst kademeleri tarafından alındığının altını çizdi.

3 - Ülke geneline yayılan gösterilerde neler oldu?

İranlılar benzin zammına tepkilerini göstermek için sokaklara çıktı. Gösteriler kısa sürede başkent Tahran, Tebriz, Meşhed, Ahvaz, Sircan, İsfahan, Şiraz, Kum, Yezd, Kirmanşah ve Kereç gibi kentlere yayıldı, polisle halk karşı karşıya geldi.

Göstericiler birçok kentte petrol istasyonları, banka şubeleri ve polis araçlarını ateşe verirken başkent Tahran ve Kirmanşah'ta 5 emniyet görevlisi öldürüldü.

Sosyal medyada, olaylar sırasında göstericiler arasında da ölen ve yaralananlar olduğuna dair paylaşımlar yapılsa da resmi makamlardan bu bilgileri doğrular nitelikte açıklama gelmedi.

Bankalar kundaklandı, marketler yağmalandı

Fars Haber Ajansına göre, ülke genelinde şehir ve ilçelerde 1080 noktada yaşanan olaylarda yaklaşık 1000 gösterici gözaltına alındı. Gösteriler sırasında 100'ü aşkın bankanın kundaklandığı, 50'den fazla marketin yağmalandığı belirtildi.

Piyasada istikrar talebinde bulunan Tahran Büyük Çarşı esnafı kepenk kapattı. Tahran ve Tebriz üniversitelerinde öğrenciler hayat pahalılığını protesto etti.

Gösterilerin büyümesi üzerine cumartesi gecesi ülke genelinde internet kesildi. Hükümet Sözcüsü Rebii, gösteriler nedeniyle getirilen internet yasağının eyaletlerde "güvenlik sağlanana dek" süreceğini söyledi.

4 - Olaylar karşısında kim ne dedi?

ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, cuma gününden bu yana devam eden gösterilere destek vererek İran halkının yanında olduğunu açıklarken, bazı Avrupa Birliği (AB) ülkeleri de Tahran yönetimine gösteri hakkına saygı göstermesi çağrısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, ABD makamları ve AB ülkelerinin benzin zammına tepki olarak yapılan gösterilerle ilgili beyanatlarını eleştirdi.

Devrim Muhafızları tarafından yapılan yazılı açıklamada ise eylemlerin sona erdirilmesi istendi, aksi takdirde göstericilerin "devrimci yöntemlerin kullanılacağı sert bir müdahaleyle" karşı karşıya kalacağı uyarısında bulunuldu.

İran lideri Ali Hamaney'in Fars eyaletindeki temsilcisi Ayetullah Lütfullah Dejkam da 18 Kasım'da yaptığı açıklamada, Şiraz'da gösterilerin bir gün içinde sona ermemesi durumunda Devrim Muhafızları'na bağlı milis güçleri Besiç'in protestoculara müdahale edeceğini söyledi.

5 - Gösteriler karşısında Ruhani hükümeti ne yaptı?

İran Planlama ve Bütçe Kurumu Başkanı Muhammed Bakır Nubaht, gösterilerin başladığı cuma günü devlet televizyonunda yaptığı konuşmada, benzin zammından elde edilen gelirin 10 gün içinde halka dağıtılmaya başlanacağını belirtti.

Olayların ülke geneline hızla yayılmasının ardından Cumhurbaşkanı Ruhani de yardım parasının en kısa sürede 18 milyon aileye dağıtılacağını duyurdu.

Bugün itibarıyla benzin zammından elde edilen gelirin bir kısmının 20 milyon kişinin hesaplarına yatırıldığı bildirildi.

6 - Bundan sonra ülkeyi neler bekliyor?

Uzmanlar, benzin zammının İran'da enflasyonu artıracağını ve piyasada fiyatların yükselmesine sebep olacağını belirtiyor.

İran yönetimi halkın genelini olumsuz yönde etkileyen zam kararından geri adım atmaz veya kararı yumuşatma yoluna gitmezse, sokak gösterilerinin bir müddet daha devam etmesi, can ve mal kaybının artması öngörülüyor.

Ülkedeki huzur ve istikrarın bozulmasının etkileri, 21 Şubat 2020'de düzenlenecek genel seçimlerde de görülebilir.

İran halkının, sorunların çözümüyle ilgili muhafazakar ve reformist siyasetçilerden beklentilerinin kalmadığı yorumları yapılıyor. Sürpriz bir gelişme olmazsa, yaklaşık 4 ay sonra yapılacak genel seçimlere katılımın düşük olacağı değerlendiriliyor.

Yorumlar (0)
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 08 Aralık 2019
İmsak 06:37
Güneş 08:09
Öğle 13:01
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 14 30
2. Fenerbahçe 14 25
3. Başakşehir 13 25
4. Beşiktaş 13 24
5. Trabzonspor 13 23
6. Galatasaray 14 23
7. Alanyaspor 14 22
8. Göztepe 14 20
9. Malatyaspor 14 20
10. Denizlispor 13 17
11. Çaykur Rizespor 13 17
12. Gaziantep FK 13 16
13. Gençlerbirliği 14 14
14. Konyaspor 13 13
15. Kasımpaşa 13 12
16. Antalyaspor 13 12
17. Ankaragücü 14 9
18. Kayserispor 13 7
Takımlar O P
1. Hatayspor 14 30
2. Akhisar Bld.Spor 14 25
3. Erzurum BB 13 24
4. Bursaspor 13 23
5. Ümraniye 14 22
6. Keçiörengücü 13 21
7. Menemen Belediyespor 13 21
8. Fatih Karagümrük 14 20
9. Balıkesirspor 14 19
10. Altay 13 16
11. Giresunspor 13 16
12. Adana Demirspor 13 15
13. İstanbulspor 14 15
14. Boluspor 14 11
15. Osmanlıspor 13 10
16. Altınordu 13 10
17. Adanaspor 13 9
18. Eskişehirspor 14 5
Takımlar O P
1. Liverpool 16 46
2. Leicester City 15 35
3. Man City 16 32
4. Chelsea 16 29
5. M. United 16 24
6. Tottenham 16 23
7. Wolverhampton 15 23
8. Crystal Palace 16 22
9. Sheffield United 15 19
10. Arsenal 15 19
11. Newcastle 15 19
12. Brighton 15 18
13. Burnley 16 18
14. Everton 16 17
15. Bournemouth 16 16
16. West Ham 15 16
17. Aston Villa 15 15
18. Southampton 15 15
19. Norwich City 15 11
20. Watford 16 9
Takımlar O P
1. Real Madrid 15 34
2. Barcelona 14 31
3. Sevilla 15 30
4. Real Sociedad 15 26
5. Athletic Bilbao 15 26
6. Atletico Madrid 16 26
7. Valencia 16 26
8. Getafe 15 24
9. Granada 16 24
10. Osasuna 15 22
11. Levante 16 20
12. Villarreal 16 19
13. Real Betis 15 19
14. Real Valladolid 15 18
15. Deportivo Alaves 16 18
16. Eibar 15 15
17. Mallorca 15 14
18. Celta de Vigo 15 13
19. Espanyol 16 9
20. Leganés 15 6